Awaryjne oświetlenie - informacje szczegółowe

OŚWIETLENIE AWARYJNE

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719) stanowi o tym, że oświetlenie awaryjne ewakuacyjne należy do urządzeń przeciwpożarowych.

Oświetlenie awaryjne ma za zadanie zapewnić bezpieczne opuszczenie zajmowanych przestrzeni podczas wystąpienia awarii zasilania oświetlenia podstawowego.

Oświetlenie ewakuacyjne to część oświetlenia awaryjnego, która umożliwia bezpieczne opuszczenie zagrożonego miejsca.

Podstawowymi aktami prawnymi dotyczącymi oświetlenia awaryjnego są:

  • norma PN-EN 12665 Światło i oświetlenie – Podstawowe terminy oraz kryteria określania wymagań dotyczących oświetlenia.
  • norma PN-EN 1838 Zastosowanie oświetlenia – oświetlenie awaryjne (w języku angielskim).
  • norma PN-EN 50172 Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego.
  • norma PN-EN 62034 Systemy automatycznego testowania awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego zasilanego z akumulatorów.
  • norma PN-EN 60598-2-2 Oprawy oświetleniowe. Część 2-2: Wymagania szczegółowe. Oprawy oświetleniowe wbudowane.

Podział oświetlenia awaryjnego:

 

OŚWIETLENIE AWARYJNE – KONTROLE

Raportowanie systemu awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego

W przypadku występowania awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego należy prowadzić dziennik w celu zapisu sprawozdań, testów, uszkodzeń oraz zmian wprowadzonych w oświetleniu.

Dziennik powinien znajdować się w obrębie nieruchomości pod nadzorem osoby wyznaczonej przez dzierżawcę/właściciela; powinien być łatwo dostępny do kontroli przez każdą upoważnioną osobę.

W dzienniku powinny znajdować się następujące informacje:

– data zamówionego systemu wraz ze świadectwami określającymi zmiany,

– data każdego wykonanego sprawdzenia oraz testu,

– data oraz zwięzły ale szczegółowy opis każdego wykonanego serwisu i sprawdzenia lub przeprowadzenia testu,

– data oraz zwięzły ale szczegółowy opis wszystkich uszkodzeń i przeprowadzonych napraw,

– data oraz zwięzły ale szczegółowy opis każdej zmian w instalacji oświetlenia awaryjnego,

– w przypadku stosowania urządzeń testujących automatycznie, należy opisać podstawową charakterystykę i sposób działania urządzeń.

 Testowanie awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego

Według normy PN-EN 50172 testy powinny być przeprowadzane w określonych odstępach:

Test codzienny:

– sprawdzenie wzrokowe elementów oświetlenia i oznakowania.

Test comiesięczny:

– w przypadku stosowania automatycznych urządzeń testujących, wyniki przeprowadzonych, krótkotrwałych testów należy rejestrować.

Test należy przeprowadzić według następujących etapów:

  1. Włączyć awaryjny tryb pracy każdej oprawy oświetleniowej i każdego znaku wyjścia oświetlonego wewnętrznie z zasilaniem akumulatorowym, poprzez symulację uszkodzenia zasilania podstawowego na czas wystarczający do upewnienia się, że każda lampa świeci.

UWAGA! Zaleca się, aby okres symulowanego uszkodzenia był wystarczający dla potrzeb badania, jednakże minimalizowany ze względu na możliwość uszkodzenia komponentów systemu, np. lamp.

Podczas tego okresu należy sprawdzić wszystkie oprawy oświetleniowe i znaki, aby upewnić się, czy istnieją, czy są czyste oraz czy prawidłowo funkcjonują.

Na końcu tego testu okresowego zaleca się przywrócenie zasilania świetlenia podstawowego i sprawdzenie każdej lampki kontrolnej lub urządzenia, w celu upewnienia się, że wskazują one na przywrócenie zasilania podstawowego.

  1. Dodatkowo do a., w przypadku systemów centralnych akumulatorów należy sprawdzić prawidłowość działania systemu monitorowania.
  2. Dodatkowo do a., w przypadku zespołów generatorów  należy odnieść się do wymagań wg. ISO 8528-12.

Test coroczny:

– w przypadku stosowania automatycznych urządzeń testujących należy spisać zarejestrowane wyniki.

W pozostałych przypadkach wykonujemy test comiesięczny oraz sprawdzamy, czy czas rozładowania akumulatora jest zgodny z czasem potrzebnym do ewakuacji,

– następnie trzeba przywrócić zasilanie oświetlenia podstawowego i dokonać sprawdzenia każdej lampki kontrolnej oraz urządzenia, aby sprawdzić, czy wskazują one na przywrócenie zasilania podstawowego, zalecane jest sprawdzenie poprawności działania układu ładowania,

– wyniki testu oraz datę jego wykonania należy wpisać w dzienniku,

– w przypadku występowania zespołów generatorów tj. w teście comiesięcznym, należy odnieść się do wymagań ISO 8528-12.

Ponadto należy sprawdzić czy natężenie oświetlenia spełnia wymagania określone w normie PN-EN 1838 (opisane w tabelach poniżej).

Badanie natężenia oświetlenia należy wykonywać za pomocą luksomierza.

„Wszystkie pomiary natężenia oświetlenia należy wykonywać miernikiem z korelacją cosinusową i fotopową V(λ), natomiast wszystkie pomiary luminacji należy wykonywać miernikami z korelacją fotopową V(λ).

Miernik powinien mieć tolerancję błędu nie przekraczającą 10%.”

OŚWIETLENIE AWARYJNE – WYTYCZNE
Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno być stosowane w pobliżu ( „w pobliżu” oznacza  odległość maksymalnie 2 m mierząc w płaszczyźnie poziomej):

– każdych drzwi wyjściowych przeznaczonych do wyjść ewakuacyjnych,

– schodów, tak aby każdy stopień był bezpośrednio oświetlony,

– każdej zmianie poziomu ewakuacji,

– każdego znaku bezpieczeństwa oświetlonego zewnętrznie, który musi być oświetlony w warunkach oświetlenia awaryjnego,

– przy każdej zmianie kierunku,

– przy każdym skrzyżowaniu korytarzy (aby oświetlić wszystkie kierunki),

– przy każdym wyjściu ewakuacyjnym oraz na zewnątrz budynku do miejsca bezpieczeństwa,

– przy każdym punkcie pierwszej pomocy (tak aby natężenie oświetlenia awaryjnego na pionowej płaszczyźnie skrzynki pierwszej pomocy wynosiło 5lx),

– przy każdym punkcie umieszczenia sprzętu przeciwpożarowego oraz przycisku alarmowego – (tak aby natężenie oświetlenia awaryjnego na pionowej płaszczyźnie przycisku alarmowego oraz sprzętu przeciwpożarowego wynosiło 5lx),

– w każdym punkcie sprzętu dla niepełnosprawnych,

– przy miejscu ewakuacji niepełnosprawnych i przyciskach alarmowych; oświetlenie awaryjne powinno występować także w pobliżu przycisków alarmowych zapewniających dwukierunkową komunikację oraz w toaletach dla niepełnosprawnych.

Wszystkie przeszkody, które występują na wysokości do 2 metrów na drodze ewakuacyjnej oraz w strefie otwartej, muszą być oświetlone.

 Oświetlenie zapasowe

Jeżeli oświetlenie zapasowe stosowane jest jako awaryjne oświetlenie ewakuacyjne, to powinno ono spełniać odpowiednie wymagania (wymienione poniżej).

 Jeżeli przy oświetleniu zapasowym natężenie oświetlenia jest niższe niż minimalny poziom natężenia przy oświetleniu podstawowym, oświetlenie to należy wykorzystać tylko do przerwania czynności lub ich zakończenia.

 Oświetlenie drogi ewakuacyjnej

Oświetlenie ewakuacyjne ma za zadanie umożliwienie bezpiecznego wyjścia z miejsca przebywania oraz szybkie zlokalizowanie i użycie sprzętu przeciwpożarowego.

Wymagania wg. normy PN-EN 1838 Zastosowanie oświetlenia. Oświetlenie awaryjne:

  1. W przypadku dróg ewakuacyjnych o szerokości do 2 m, średnie natężenie oświetlenia na podłoże wzdłuż środkowej linii drogi ewakuacyjnej powinno być nie mniejsze niż 1 lx, a na centralnym pasie drogi, obejmującym nie mniej niż połowę szerokości drogi, natężenie oświetlenia powinno stanowić, co najmniej 50 % podanej wartości.

UWAGA 1: Szersze drogi ewakuacyjne mogą być traktowane jako kilka dróg o szerokości 2 m lub mogą mieć oświetlenie jak w strefach otwartych (zapobiegające panice).

  1. Stosunek maksymalnego natężenia oświetlenia do minimalnego natężenia oświetlenia wzdłuż centralnej linii drogi ewakuacyjnej nie powinien być większy niż 40:1.
  2. Olśnienie przeszkadzające powinno być utrzymane na niskim poziomie dzięki ograniczaniu światłości opraw w obrębie pola widzenia.

W przypadku poziomych dróg ewakuacyjnych wartości światłości opraw, wewnątrz strefy wyznaczonej kątami od 60o do 90o liczonymi od pionu, nie powinny przekraczać wartości podanych w tablicy 1.

W przypadku wszystkich innych dróg ewakuacyjnych i stref graniczne wartości nie powinny być przekroczone przy żadnym kącie.

 

Tablica:1 Ograniczenie olśnienia przeszkadzającego

Wysokość (h) umieszczania opraw nad poziomem podłogi

Maksymalna światłość Imax przy oświetleniu dróg ewakuacyjnych i stref otwartych (zapobiegającym panice)

Maksymalna światłość Imax przy oświetleniu stref wysokiego ryzyka

h<2,5

500

1000

2,5≤h<3,0

900

1800

3,0≤h<3,5

1600

3200

3,5≤h<4,0

2500

5000

4,0≤h<4,5

3500

7000

h≥4,5

5000

10000

 

  1. Aby barwy bezpieczeństwa były rozpoznawane, minimalna wartość wskaźnika oddawania barw Ra dla źródeł światła powinna wynosić 40.
  2. Na drodze ewakuacyjnej 50% wymaganego natężenia oświetlenia powinno być wytworzone w ciągu 5s, a pełny poziom natężenia oświetlenia w ciągu 60s.

 

Podsumowanie wymagań dotyczących oświetlenia dróg ewakuacyjnych

Natężenie oświetlenia środka [lx]

Ewym

>1

Natężenie oświetlenia pasa centralnego [lx]

Ewym/b

>0,5

Stosunek Emax/Emin środka

ð

<40

Wskaźnik oddawania barw

Ra

>40

Czas działania oświetlenia

 

>1

 

Oświetlenie strefy otwartej

Oświetlenie strefy otwartej (np. sala gimnastyczna, aula, hol), tzw. zapobiegające panice, stosowane jest w celu uniknięcia paniki oraz umożliwienia dotarcia do drogi ewakuacyjnej.

 

Wymagania wg. normy PN-EN 1838 Zastosowanie oświetlenia. Oświetlenie awaryjne:

  1. Natężenie oświetlenia nie powinno być mniejsze niż 0,5 lx na poziomie podłogi, na niezabudowanym polu czynnym strefy otwartej, z wyjątkiem wyodrębnionego przez wyłączenie z tej strefy obwodowego pasa o szerokości 0,5m.
  2. Stosunek maksymalnego natężenia oświetlenia do minimalnego natężenia oświetlenia w strefie otwartej nie powinien być większy niż 40:1.
  3. Olśnienie przeszkadzające powinno być utrzymywane na niskim poziomie przez ograniczanie wartości światłości opraw w polu widzenia. Wartość światłości, w obrębie strefy wyznaczonej kątami od 60o do 90o liczonymi od pionu nie powinny przekraczać wartości podanych w tablicy 1.
  4. Aby barwy bezpieczeństwa był rozpoznawane, minimalna wartość wskaźnika oddawania barw Ra dla źródeł światła powinna wynosić 40. Oprawa nie powinna istotnie zmieniać wartości tego wskaźnika.
  5. Minimalny czas stosowania oświetlenia dla celów ewakuacji powinien wynosić 1h.
  6. W strefie otwartej 50% wymaganego natężenia oświetlenia powinno być wytworzone w ciągu 5s, a pełny poziom natężenia oświetlenia w ciągu 60s.

 

Podsumowanie wymagań dotyczących oświetlenia strefy otwartej

Natężenie oświetlenia [lx]

Em

>0,5

Równomierność

Uy

<40

Wskaźnik oddawania barw

Ra

>40

Czas działania oświetlenia

 

>1

 

Oświetlenie strefy wysokiego ryzyka

Strefa wysokiego ryzyka to miejsce, w którym ewakuacja może nastąpić dopiero po zakończeniu wykonywanej czynności w bezpieczny sposób, a następnie udanie się w kierunku drogi ewakuacyjnej.

Wymagania wg. normy PN-EN 1838 Zastosowanie oświetlenia. Oświetlenie awaryjne:

  1. W strefie wysokiego ryzyka eksploatacyjne natężenie oświetlenia na płaszczyźnie odniesienia nie powinno być mniejsze niż 10% eksploatacyjnego natężenia oświetlenia wymaganego dla danych czynności, jednakże nie powinno być mniejsze niż 15 lx. Należy wyeliminować efekt stroboskopowy.
  2. Równomierność natężenia oświetlenia w strefie wysokiego ryzyka nie powinna być mniejsza niż 0,1.
  3. Olśnienie przeszkadzające powinno być utrzymywane na niskim poziomie przez ograniczanie wartości światłości opraw w polu widzenia. Wartości światłości, w obrębie strefy wyznaczonej kątami od 60o do 90o liczonymi od pionu, nie powinny przekraczać wartości podanych w tablicy 1.
  4. Aby barwy bezpieczeństwa były rozpoznawane, minimalna wartość wskaźnika oddawania barw Ra dla źródeł światła powinna wynosić 40. Oprawa nie powinna istotnie zmieniać wartość tego wskaźnika.
  5. Minimalny czas stosowania oświetlenia powinien być wyznaczony okresem, w którym występuje ryzyko niebezpieczeństwa dla ludzi.
  6. Oświetlenie strefy wysokiego ryzyka powinno zapewniać pełne wymagane natężenie oświetlenia w sposób ciągły lub w ciągu 0,5 s w zależności od zastosowania.

 

Podsumowanie wymagań dotyczących oświetlenia strefy wysokiego ryzyka

Natężenie oświetlenia [lx]

Em

>15 (nie mniej niż 10% eksploatacyjnego natężenia oświetlenia wymaganego dla danej czynności)

Równomierność

Uy

≥0,1

Wskaźnik oddawania barw

Ra

>40